Beta (β) Nedir?

 Beta katsayısı, borsada bir hisse senedinin (veya portföyün) fiyat hareketlerinin, genel piyasa endeksine (Türkiye'de genellikle BİST100) göre ne kadar duyarlı olduğunu ölçen bir risk göstergesidir. Başka bir deyişle, hissenin sistematik riskini (piyasadan kaynaklanan risk) gösterir.

• Piyasa endeksinin (örneğin BİST 100) beta değeri 1 olarak kabul edilir.
• Beta, geçmiş fiyat/getiri verileri kullanılarak istatistiksel yöntemlerle (regresyon analizi) hesaplanır.

Beta Nasıl Yorumlanır? (Değerlendirme)Beta değeri şu şekilde değerlendirilir:

• Beta = 1: Hisse senedi, piyasa ile tam aynı oranda hareket eder. Piyasa %1 yükselirse hisse de yaklaşık %1 yükselir, düşerse de aynı oranda düşer. Ortalama risk seviyesindedir.
• Beta > 1 (örneğin 1.5 veya 2): Hisse, piyasadan daha volatil (hareketli) dir. Piyasa %1 yükselirse hisse %1.5 veya daha fazla yükselebilir; düşüşte de daha fazla değer kaybedebilir. Yüksek risk, yüksek getiri potansiyeli anlamına gelir. Agresif yatırımcılar için uygundur.
• Beta < 1 (örneğin 0.5 veya 0.8): Hisse, piyasadan daha az hareketlidir. Piyasa dalgalanmalarından daha az etkilenir. Düşük risktir, savunma amaçlı (defansif) hisselerde görülür.
• Beta = 0: Hisse, piyasa hareketlerinden neredeyse bağımsızdır (nadir görülür).
• Beta < 0 (negatif beta): Hisse, piyasa ile ters yönde hareket eder. Piyasa düşerken hisse yükselebilir. Çok nadir rastlanır (bazı altın madenciliği veya savunma hisselerinde geçici olarak görülebilir).

Örnek:
BİST 100 %2 yükselirse:

• Beta=1.2 olan hisse yaklaşık %2.4 yükselir.
• Beta=0.7 olan hisse yaklaşık %1.4 yükselir.

Beta Nasıl Hesaplanır?Beta'nın temel formülü şudur:β = Kovaryans (Hisse Getirisi, Piyasa Getirisi) / Varyans (Piyasa Getirisi)

• Kovaryans: Hisse ile piyasanın getirileri arasındaki birlikte değişim ölçüsü.
• Varyans: Piyasanın kendi değişim ölçüsü.

Pratikte:

• TradingView, Investing.com, Matriks, Bigpara gibi platformlarda hisse detaylarında Beta değeri hazır gösterilir (genellikle 1 yıl, 3 yıl veya 5 yıllık verilere göre).
• Manuel hesaplama için Excel'de SLOPE fonksiyonu (eğim) kullanılır: Hisse günlük/haftalık getirileri ile endeks getirileri arasında regresyon yapılıp eğim katsayısı beta olarak alınır.

Beta'nın Kullanım Alanları ve Dikkat Edilecekler

• Portföy diversifikasyonu: Düşük beta hisseler portföy riskini azaltır, yüksek beta hisseler getiriyi artırabilir.
• CAPM Modelinde kullanılır: Beklenen getiri = Risksiz faiz + Beta × (Piyasa getirisi - Risksiz faiz).
• Sınırlamaları:
  • Geçmiş verilere dayanır, gelecekteki performansı garanti etmez.
  • Sadece sistematik riski ölçer; şirketin kendi özel risklerini (şirket riski) ölçmez.
  • Farklı zaman dilimlerinde (1 yıl vs 5 yıl) beta değişebilir.
  • Türkiye'de yüksek enflasyon ve volatilite nedeniyle beta değerleri global piyasalara göre daha değişken olabilir.

Özetle: Beta, "Bu hisse piyasayla birlikte ne kadar sert hareket eder?" sorusunun cevabıdır. Risk toleransınıza göre hisse seçerken mutlaka bakmanız gereken önemli bir metriktir. Yüksek beta = daha riskli ama potansiyel yüksek getiri; düşük beta = daha sakin seyir.